The Women of UCT6 - Tessa Bunney

ARDDANGOSFA YMYLOL

LLEOLIAD: TBC

AR AGOR: DYDD LLUN 7 HYDREF - DYDD SUL 20 HYDREF // TIME TBC


©Tessa Bunney

©Tessa Bunney

Yn ystod Rhyfel Fiet-nam, gollyngodd yr UDA fwy na dwy filiwn o dunelli o fagnelau dros Laos, gan gynnwys mwy na 270 miliwn o is-arfau rhyfel bomiau clwstwr.Methodd oddeutu 30 y cant o’r ‘bombies’ hyn, fel roeddent yn cael eu hadnabod yn lleol, ffrwydro. Mae mwy na 50,000 o bobl wedi eu lladd a’u hanafu yn sgil diwgyddiadau UXO rhwng 1964 a 2011. O leiaf 20,000 ohonynt ers diwedd y rhyfel.

Ar ôl pedair degawd o heddwch mae adferiad Lao PDR wedi hen fagu gwreiddiau, gyda nifer o bobl bellach ar eu hennill diolch i dwf yr economi.  Fodd bynnag, rhan o’r darlun yn unig yw hyn, wrth i rai sectorau o’r wlad ffynnu, mae miloedd o bobl dlawd yn yr ardaloedd gwledig yn dal i fyw gyda bygythiad marwolaeth neu anaf a achosir gan ddamweiniau gyda UXO (Magnelau Heb Ffrwydro).Mae’n parhau i fod yn achos allweddol o dlodi ac mae'n un o'r prif ffactorau sy'n cyfyngu ar ddatblygiad hirdymor y wlad, gan atal pobl rhag defnyddio tir a gwadu mynediad at wasanaethau sylfaenol.

Ym mis Tachwedd 2012 aeth Tessa Bunney i Xieng Khouang, un o’r taleithiau mwyaf halogedig, lle mae marwolaethau ac anafiadau yn sgil UXO yn rhan o fywyd pob dydd.Roedd hi yno i gofnodi gwaith UCT6, tîm merched yn unig sy’n clirio UXO ac un o saith yn y dalaith sy’n gweithio gyda’r Grŵp Cynghori Ffrwydron Tir (MAG), sefydliad dyngarol niwtral a diduedd sy’n clirio olion gwrthdaro er budd cymunedau ledled y byd.

Mae merched UCT6 yn ymwybodol iawn o’r trasiedïau sydyn y gall UXO eu hachosi.Collodd un ohonynt, Pheng, ei gŵr pan gamodd ar fom wrth borthi am fwyd; cafodd ei gadael gyda phump o blant.Yn y cyfamser, mae aelod arall o’r  tîm Bouakham Bounmavilay yn ffermio ar dir teuluol sydd heb ei glirio hyd yma.“Does unman arall gennym i dyfu reis,” maen egluro.

Bob dydd, mae'r merched hyn yn gwneud gwaith 'dynion’ mewn gwlad lle mae merched yn draddodiadol yn aros gartref; cafodd y tîm ei greu yn arbennig i roi cyfle i ferched weithio gyda’i gilydd.Maent yn mynd allan i’r meysydd gyda’u canfodyddion metel.Pan mae’r signal yn mynd i ffwrdd, mae’r technegydd yn tyllu i lawr ac yn asesu ai UXO sydd yno neu metel sgrap.Mae dymchweliadau yn digwydd ar ddiwedd pob diwrnod; mae’r timau’n gweithio am dair wythnos yn olynol, ac yna’n gorffwys am wythnos.

Fel grŵp, mae’r merched hyn yn aml yn sgwrsio am yr un materion mae merched mewn gweithio yn cael trafferth â nhw yn y gorllewin: gofal plant a chydbwysedd rhwng bywyd a gwaith.Eto, mae gwneud swydd mor gyfrifol wedi codi statws merched yn y cymunedau eu hunain.Maent yn ennill cyflogau, yn aml am y tro cyntaf yn eu bywydau, ac yn fodelau rôl sy’n ysbrydoli cenedlaethau o ferched ieuengach yn Laos.

O 2004 i fis Mehefin 2012, cliriodd MAG fwy na 38.7 miliwn metr sgwâr o dir amheus yn Lao PDR, gan ddinistrio 161,802 eitem o UXO.O ganlyniad, elwodd mwy na 450,000 o bobl ar dir diogel i gerdded, chwarae a gweithio arno.Mae merched UCT6 yn teimlo cyfrifoldeb aruthrol i helpu clirio’r tir ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.“Rydym yn teimlo'n siomedig os nad ydym yn darganfod UXO”, meddai Manixia Thor, dirprwy arweinydd tîm.“Yr wythnos diwethaf, llwyddom i ddod o hyd i fom 5001b, felly roeddem wrth ein boddau.”

Cefnogwyd Merched UTC6 gan Gyngor Celfyddydau Lloegr a'r Grŵp Cynghori Ffrwydron Tir (MAG) sydd wedi eu lleoli ym Manceinion.

www.tessabunney.co.uk // www.maginternational.org

©Tessa Bunney

©Tessa Bunney

©Tessa Bunney

©Tessa Bunney

©Tessa Bunney

©Tessa Bunney